Een kernkwaliteit is een positieve eigenschap, iets van jou, jouw wezen, jouw kern. Een kernkwaliteit geeft je kracht, inspireert en bezielt. Het is een kracht die in potentie aanwezig is, een mogelijkheid die je kunt inzetten in je handelen in deze wereld. Zelf denk je al gauw dat die kwaliteit, die zo kenmerkend is voor jou, niet zo bijzonder is: ‘Dat kan toch iedereen’, is al gauw de gedachte. Dat komt omdat die kwaliteit zo vanzelfsprekend is voor jezelf, dat je hem niet of nauwelijks opmerkt als een kernkwaliteit van jezelf. En wellicht vind je dat ook anderen die kwaliteit zouden behoren te hebben, als behorend tot het gedragsarsenaal van de mens. De ene mens heeft echter andere kernkwaliteiten dan de andere.

Ofman stelt dat elke kernkwaliteit zijn schaduwkant heeft, ook wel de vervorming of valkuil genoemd. De vervorming is niet zozeer het tegengestelde van de kernkwaliteit, maar meer een te veel: de kwaliteit is doorgeschoten. Wellicht had je succes door die kwaliteit toe te passen, te benutten, en ben je doorgegaan met steeds meer van hetzelfde. Op een gegeven moment gaat dan het succes zich tegen je keren en de doorgeschoten kernkwaliteit wordt dan je valkuil. Wat eerst je kracht was wordt, door een ‘overdosis’, een zwak punt. Daadkracht verwordt dan drammerigheid, zorgzaamheid verwordt tot betutteling, betrokkenheid verwordt tot opdringerigheid of bezetenheid, gevoeligheid verwordt tot sentimentaliteit.
Het is nu een troost dat je volgens Ofman altijd de weg terug kunt vinden van de vervorming naar de er achter liggende kernkwaliteit. Sterker: achter elke vorm van vervormd gedrag gaat een kernkwaliteit schuil! Het gaat er dan om te zien welke kwaliteit er achter een bepaald als negatief ervaren gedrag zit. Als je dat ontdekt biedt dat zowel voor de betreffende persoon zelf als voor degene die er last van heeft perspectief: je hoeft ‘alleen’ de weg terug maar te vinden, en bovendien steekt er achter dat gedrag dat als vervelend of lastig wordt ervaren een kwaliteit is, die opnieuw tevoorschijn geroepen kan worden.

De uitdaging Hoe kun je nu je kernkwaliteit ‘zuiver’ houden, hoe kun je er voor zorgen dat er geen vervorming optreedt? Dat kan door steeds de uitdaging voor ogen te houden die voor deze kwaliteit van belang is. De uitdaging is de positief tegenovergestelde kwaliteit van de valkuil. De uitdaging is de realistische component die de kernkwaliteit in balans houdt en een zeker gezond tegenwicht beoogt. Zo kan de valkuil voor ‘zorgzaamheid’ betutteling zijn; de uitdaging is dan: loslaten. Bij de kwaliteit ‘moed’ kan behoedzaamheid (= uitdaging) de mens behoeden voor roekeloosheid (= valkuil)!

De allergie Aan dit alles zit nog een vierde aspect, dat aangeduid wordt met het begrip allergie. Het blijkt dat mensen er maar slecht tegen kunnen wanneer anderen te veel van hun uitdaging vragen. De uitdaging is altijd een streven, het is altijd iets waar je, vanuit een bepaalde kernkwaliteit gezien, moeite mee blijft houden. Iemand die van zichzelf erg ordelijk is, kan als uitdaging hebben: souplesse (plooibaarheid). Wanneer echter iemand een te groot beroep op die plooibaarheid doet, dan kan de betreffende persoon daar niet tegen en schiet hij of zij in de stress, en is er sprake van een ‘allergische reactie’. Bijvoorbeeld wanneer de partner van een ordelijk ingestelde vrouw voor de zoveelste keer zegt: ‘Maak je niet druk, die kranten ruim ik straks wel op.’ De slordigheid van deze man doet een te groot beroep op het streven naar plooibaarheid (in toom houden van de ordelijke instelling) van de vrouw. Met andere woorden: de uitdaging ‘plooibaarheid nastreven’ (iets dat toch al moeilijk is!) wordt te veel op de proef gesteld. Dan kan een uitbarsting het gevolg zijn, of juist een apathische reactie: het er verder maar bij laten. Ook een mogelijkheid is dat de vrouw ook nog eens de boeken uit de boekenkast op de wanordelijk op de grond liggende kranten gooit. Slordigheid is in dit geval de allergie van de ordelijk ingestelde echtgenote. Minachting is kenmerkend voor situaties waarin men wordt geconfronteerd met zijn allergie. Minachting omdat die ander op een essentieel punt tekort schiet, namelijk het punt waar de persoon in kwestie juist sterk in is. Wellicht zal de slordig met zijn kranten omspringende man zijn vrouw ‘starheid’ verwijten, terwijl de vrouw hem wellicht als een chaoot typeert. Je kunt je voorstellen dat het helemaal snel mis gaat als de man als kernkwaliteit flexibiliteit heeft (uitdaging = ordelijkheid). De man is dan geneigd om in zijn valkuil slordigheid te stappen, wat meteen de allergie van de vrouw oproept. Hierdoor zal de vrouw weer geneigd zijn om in haar valkuil starheid te stappen, wat meteen de allergie van de man is. Als binnen een relatie de één de uitdaging van de ander als kernkwaliteit heeft, dan kun je meteen al zien dat daar al gauw heftige ruzies ontstaan. Veel relaties lopen hierop spaak. Door de kennis van kernkwadranten kan men hier echter op een goede manier mee om leren gaan. Want dan kan men de kernkwaliteit achter andermans valkuil herkennen en waarderen en tevens inzien dat dit de eigen uitdaging is.

Het Kernkwadrantespel van Kern Consult, afgeleid van het boek van Daniel D. Ofman: “Bezieling en kwaliteit in organisaties”. Dit spel bevat kaartjes met (kern)kwaliteiten en vervormingen. ‘Kernkwaliteiten zijn eigenschappen die tot het wezen (de kern) van een persoon behoren. Ze doordringen de hele mens (…), de kernkwaliteit kleurt de mens; het is de specifieke sterkte waar we bij hem of haar direct aan denken.’ Voorbeelden zijn: daadkracht, zorgzaamheid, zorgvuldigheid, moed, ordelijkheid, invoelingsvermogen.
Op de voorkant van de kwaliteitskaartjes is de afbeelding van een open oester te zien, waarin een parel ligt te schitteren. De afbeelding van de vervorming is een gesloten oester. De parel zit er wel in, maar is (nog) niet te zien. Een vervorming is teveel kwaliteit, waardoor deze is vervormd.